Simulacrum

Tijdschrift voor kunst en cultuur

Waanzinnig

Querine van der Weijde

afbeelding-groot

Het idee van zeilen sprak me altijd al aan, varen geeft vrijheid in een land waar alles gereguleerd is. Samen met mijn vriend kocht ik begin 2014 dan ook een kajuitzeilbootje. Slechts 5,1 meter is onze ‘Elsa’. Na een maandje opknappen en repareren – voor 150 euro koop je een boot zonder gaten, maar zeilklaar is zij dan niet – werd het plan gesmeed om naar de Waddeneilanden te zeilen. Toen we onze voornemens kenbaar maakten aan vrienden en familie viel god en heel het vaderland over ons heen. “Dat kan toch helemaal niet met zo’n kleine boot?” “Dan ben je toch gek?” De bezorgdheid was niet geheel onterecht: ik kan helemaal niet zeilen. Mijn vriend heeft een jaar of vijf geleden wat met vrienden gevaren, maar daar bleef het ook bij.

Kunstenaar Joost Conijn zat echter in mijn gedachten: alles begint met de eerste stap. Joost Conijn bouwde zijn eigen vliegtuig en vloog ermee naar Noord-Afrika. Meerdere reizen met zelfgemaakte voertuigen volgden. Conijn is niet alleen iemand met een goed gevoel voor avontuur, hij laat zien dat je met een flinke dosis creativiteit het onmogelijke mogelijk kan maken.

Het is opvallend dat een kunstenaar een positie in de samenleving heeft waarbij hij zich meer kan permitteren. Gedragingen en uitingen die tegen de conventies van onze samenleving in gaan, worden al snel als waanzin beschouwd. Waar de ‘gek’ voor wordt opgesloten kan de kunstenaar om geroemd worden. Misschien ligt het verschil in de controle over de handelingen. De kunstenaar vliegt even los van conventies, maar landt binnen een kunsttraditie. De gek koerst af op de zon zonder na te denken over de gevolgen. Uitingen van waanzin kunnen in het licht van kunst als zeer positief worden beschouwd. De kunstenaar zet waanzin om in iets waanzinnigs.

Bas Jan Ader is een kunstenaar uit dezelfde traditie als Joost Conijn. Gefascineerd door de kracht van de natuur maakte hij in Amsterdam furore door herhaaldelijk de gracht in te fietsen. In 1975 voer hij met een klein zeilbootje uit om de oceaan over te steken. Zestig dagen zou hij er over doen. Na zes maanden werd zijn bootje leeg gevonden. Ader is nooit meer boven water gekomen. Een onderdeel van zijn werk of een performance waarover de controle is verloren? Waanzinnig of waanzin? De grens is flinterdun.

Als Ader wilde ik mijn reis in ieder geval niet eindigen. We lieten ons inspireren door het beste van beide kunstenaars. De eerste stap van iets wat onmogelijk leek, werd gezet. Ik heb kennisgemaakt met de kracht van de natuur. Met windkracht 5 over open water is een enorme uitdaging, zowel mentaal als fysiek. Na drie weken en ruim 400 kilometer keerden we zonder ongelukken terug. Creativiteit bood de oplossing bij kapot materiaal. De rest van de reis was een kwestie van de controle proberen te houden maar deze ook genoeg los te laten om een waanzinnig avontuur te beleven. [S]

Gepubliceerd in jrg. 23, nr. 2: Waanzin.