Simulacrum

Tijdschrift voor kunst en cultuur

Jrg. 28 #4 Het Monument

Redactie

Als de klokken van het Paleis op de Dam op 4 mei 2020 acht uur slaan is het Amsterdamse plein, dat jaarlijks op dit tijdstip afgeladen is, verlaten. Afgelopen editie van de Dodenherdenking confronteerde ons met het feit dat de mensen het monument ‘maken.’ Dit blijkt ook uit de laatste Simulacrum van jaargang 28, Het monument. Neem het Plein Spanje ’36-’39, dat verlaat werd opgericht en er nu (ogenschijnlijk) uitgestorven bij ligt, zo leidt Laura Lubbers in. Waar de gedachte aan de Nederlandse Spanjestrijders in Amsterdam Noord wordt herroepen, worden op andere plaatsen herinneringen juist vergeten, zo demonstreert Daniel Koers aan de hand van de naamswijziging van het Van Heutsz-monument, dat het koloniale geweld verdringt uit het collectieve geheugen. Deze ‘vergeetpraktijken’ bestonden al in de Tachtigjarige Oorlog: Anne-Rieke van Schaik toont dit aan met het boek Den Nassauschen Laurencrans (1610). Herinneringen worden regelmatig als het rotsblok van Sisyphus platgewalst om het herinneringslandschap opnieuw vorm te geven, zo stelt Eef Veldkamp. 

Om het (on)bewuste vergeten tegen te gaan is het nodig om de herinnering te heractiveren. Volgens Julia Alting dragen kunstenaars en musea een verantwoordelijkheid in deze verbinding tussen heden, verleden en toekomst, iets dat blijkt uit de postkoloniale discussies rondom de VOC-viering in 2002. Luna Hupperetz voegt de rol van de curator en de erfgoedinstelling toe, die het archief van Cineclub Vrijheidsfilms kunnen doen resoneren in het heden, want ook een archief treedt op als een lieu de mémoire.

Maar om over te kunnen gaan op heractivering, is het van belang om op dieper niveau de machtsstructuren aan te kaarten die herinneringspraktijken (mede)bepalen. Jan de Jong onderzoekt hoe renaissancistische grafmonumenten de status en identiteit bepaalden van moeders, terwijl deze lang niet altijd strookten met hoe zij zichzelf zagen. Sophie Mak-Schram deconstrueert de monumentaliteit van schilderkunst in de kunsthistorische canon door middel van een nieuwe benadering van schilderkunst, die ze ontleent aan het oeuvre van Dagmar Marent. Anna Godzina’s performance You Go Next stelt de structurele uitsluiting van vrouwelijke schrijvers in een beeldenpark ter discussie. Monumenten zijn overal. Sarah Stoffelsen wijst ons op de alledaagse, subtiele tekens van herinnering om ons heen, vaak gemaakt door anonieme mensen en over het hoofd gezien. Maar hoe herinner je mensen die vaak ongezien blijven? Deze vraag stelt Domenique Himmelsbach de Vries in het project Papieren Monument voor de Papierlozen. Deze papieren monumenten, portretten in houtsnede van ongedocumenteerde vluchtelingen, zijn bijgevoegd bij dit nummer (zie ook het interview op onze website). Het is nu aan jou, de lezer, de taak om dit monument mede te maken. Hang het portret op een zichtbare, liefst openbare plek op. Want vergeet niet: het zijn de mensen die het monument maken.